حضرت صادق عليه السّلام فرمود دينش چگونه است ؟ عرضكرد چنانچه شما دوست مى - داريد حضرت فرمود به خدا توانگرى همانست ، و آن مرد بىنيازست « 1 » . نظير اين روايت را ابن فضّال از آن حضرت نقل كرده ولى در آن روايت بجاى فصبر زمانا فصبر حينا هست ، و آنجا كه فرمود بعضى از آشنايانش به خدمت حضرت رفت در اين روايت ميگويد بعضى از آشنايانش كه هميشه با او به خدمت حضرت ميرفت ، تا آنجا كه ميگويد گمان كرد حضرت ( دنيا ) را قصد فرموده ، تا آنجا كه حضرت فرمود حال او در دينش چگونه است « 2 » . بيان : در بعضى از نسخه‌ها بجاى فصبر زمانا ( فغبر زمان ) يعنى زمانى گذشت ، و در بعضى از نسخه‌ها فغبر زمانا يعنى مدتى مكث كرد ، در قاموس گويد غبر يعنى مكث كرد و ضدّ ذهب است ( فلان ما فعل ) يعنى حالش چگونه است ؟ و چرا حج نيامده ؟ ( قال ) يعنى بعضى از اصحاب كه راوى حديث است ( فجعل ) يعنى شروع كرد بعضى از آشنايان ( يضجع الكلام ) يعنى سخنش را آهسته مىكند يا اينكه در حرف زدن كوتاه مىآيد و مقصود را روشن نميگويد ، و اشاره مىكند ببدى حال او كه امام عليه السّلام غمگين نشود همچنان كه در اين موارد معمول است ، در قاموس گويد : اضجعت الشيء يعنى او را پائين آوردم و پست كردم ، و ضجّع في الامر يعنى بفتح همزه و ماء موصوله اسم انّ است همچون آيه شريفه وَ اعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ « 3 » يا اينكه ماء كافّه است مثل اين آيه أَنَّما إِلهُكُمْ إِلهٌ واحِدٌ « 4 » و انّما بفتح همزه در نزد زمخشرى فائده حصر دارد همچون انّما بكسر همزه و بنا بر توجيه اوّل ، مفعول كلمه يعنى و همچنين عائد ما محذوف است و

--> ( 1 ) كافى ج 2 ص 216 . ( 2 ) محاسن ص 217 . ( 3 ) سورهء انفال آيه 41 . ( 4 ) سورهء كهف آيه 110 .